Με μια ματιά
- Πρόταση στον ΟΗΕ ζητά αλλαγή της προβολής χάρτη Mercator, που παραμορφώνει το μέγεθος της Αφρικής.
- Η προβολή Mercator, χρήσιμη για ναυσιπλοΐα, κάνει την Αφρική να φαίνεται πολύ μικρότερη από την πραγματικότητα.
- Η πρωτοβουλία, προερχόμενη από το Τόγκο, προτείνει την υιοθέτηση της προβολής Equal Earth για μεγαλύτερη ακρίβεια αναλογιών.
- Η αλλαγή χάρτη αντιμετωπίζεται ως θέμα επιστημονικής ακρίβειας και ως αντίδραση στην «χαρτογραφική αποικιοκρατία».
Ο παγκόσμιος χάρτης που έχεις συνηθίσει να βλέπεις από τα σχολικά βιβλία μέχρι το Google Maps μπορεί σύντομα να αποκτήσει μια διαφορετική εικόνα. Μια πρόταση που φτάνει στα Ηνωμένα Έθνη ανοίγει ξανά τη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζουμε τον κόσμο και, κυρίως, για το πόσο διαφορετικές είναι στην πραγματικότητα οι διαστάσεις των ηπείρων από αυτό που έχεις μάθει να βλέπεις στον χάρτη. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Αφρική, η οποία στην κλασική προβολή Mercator εμφανίζεται πολύ μικρότερη από το πραγματικό της μέγεθος, ενώ η νέα πρωτοβουλία προτείνει τη σταδιακή υιοθέτηση της Equal Earth, μιας προβολής που αποδίδει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις αναλογίες των ηπείρων.
Γιατί η Αφρική φαίνεται τόσο μικρή στον χάρτη;
Αν έχεις κοιτάξει ποτέ έναν παγκόσμιο χάρτη, πιθανότατα έχεις την εντύπωση ότι η Γροιλανδία είναι τεράστια και ότι η Αφρική έχει περίπου αντίστοιχο μέγεθος. Η εικόνα αυτή, όμως, απέχει αρκετά από την πραγματικότητα. Η Αφρική είναι περίπου 14 φορές μεγαλύτερη από τη Γροιλανδία. Παρ’ όλα αυτά, στην προβολή Mercator οι δύο περιοχές εμφανίζονται σχεδόν ισομεγέθεις. Το παράδοξο αυτό δεν οφείλεται σε κάποιο λάθος στον σχεδιασμό του χάρτη, αλλά στον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο μεταφέρουμε την καμπύλη επιφάνεια της Γης σε μια επίπεδη εικόνα.
Διάβασε επίσης: Από την «καρτ-ποστάλ» στο μετρό του Παρισιού: Η Σαντορίνη σε νέα καμπάνια στη Γαλλία
Η προβολή Mercator δημιουργήθηκε για τη ναυσιπλοΐα
Η προβολή Mercator σχεδιάστηκε το 1569 από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Gerardus Mercator και είχε έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό: να βοηθήσει τους ναυτικούς να προσανατολίζονται και να χαράζουν πορείες. Για τη ναυσιπλοΐα ήταν εξαιρετικά χρήσιμη, καθώς διατηρεί τις γωνίες και επιτρέπει την ευκολότερη αποτύπωση συγκεκριμένων πορειών. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν χρησιμοποιείται για να συγκρίνεις το πραγματικό μέγεθος χωρών και ηπείρων. Όσο απομακρύνεσαι από τον Ισημερινό και πλησιάζεις προς τους πόλους, οι περιοχές εμφανίζονται ολοένα μεγαλύτερες στον χάρτη. Έτσι, χώρες της βόρειας Ευρώπης, ο Καναδάς, η Ρωσία και η Γροιλανδία φαίνονται πολύ μεγαλύτερες από τις πραγματικές τους διαστάσεις. Την ίδια στιγμή, η Αφρική και άλλες περιοχές κοντά στον Ισημερινό εμφανίζονται δυσανάλογα μικρότερες.
Τώρα το Τόγκο θέλει να αλλάξει αυτή την εικόνα
Η πρωτοβουλία που βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης προέρχεται από το Τόγκο και υποστηρίζεται από τα 54 κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης, καθώς και από άλλες χώρες. Ο υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο, Robert Dussey, έχει υπογραμμίσει ότι το ζήτημα δεν αντιμετωπίζεται ως πολιτική αντιπαράθεση, αλλά ως θέμα επιστημονικής ακρίβειας. «Δεν πρόκειται για πολιτική, αλλά για επιστημονική συζήτηση. Τα επιστημονικά δεδομένα είναι αδιαμφισβήτητα και οφείλουμε όλοι να αποδεχθούμε την πραγματικότητα», είναι το μήνυμα που έχει δώσει. Η πρόταση που συζητείται στον ΟΗΕ ζητά ουσιαστικά να περιοριστεί σταδιακά η χρήση της Mercator ως βασικής παγκόσμιας απεικόνισης και να δοθεί μεγαλύτερη θέση σε μια προβολή που παρουσιάζει πιο σωστά τις αναλογίες των ηπείρων.
Τι είναι η Equal Earth;
Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η Equal Earth. Πρόκειται για μια προβολή που παρουσιάστηκε το 2018 και έχει σχεδιαστεί ώστε να διατηρεί καλύτερα τις πραγματικές αναλογίες των επιφανειών των ηπείρων. Με απλά λόγια, όταν κοιτάς την Αφρική στην Equal Earth, δεν έχεις την ίδια παραπλανητική αίσθηση που δημιουργεί η Mercator. Η ήπειρος καταλαμβάνει στον χάρτη χώρο πολύ πιο κοντά στο πραγματικό της μέγεθος. Και αυτό έχει σημασία όχι μόνο για τους γεωγράφους. Έχει σημασία επειδή ο χάρτης είναι ένας από τους πρώτους τρόπους με τους οποίους μαθαίνεις να αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο.
«Η Αφρική χωράει μέσα σε…»
Η καμπάνια #CorrectTheMap χρησιμοποιεί ένα εντυπωσιακό παράδειγμα για να δείξει πόσο μεγάλη είναι στην πραγματικότητα η Αφρική. Σύμφωνα με την πρωτοβουλία, μέσα στην αφρικανική ήπειρο μπορούν να χωρέσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία, το Μεξικό και ένα μεγάλο τμήμα της Ευρώπης. Όταν το δεις έτσι, αντιλαμβάνεσαι πολύ πιο εύκολα πόσο διαφορετική είναι η πραγματική εικόνα από αυτή που έχεις συνηθίσει να βλέπεις.
Διάβασε επίσης: Η αρχαιότερη βυθισμένη πόλη στον κόσμο: Είναι στην Ελλάδα και μπορείς να τη δεις κολυμπώντας
Είναι ο χάρτης «λάθος»;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Η Mercator δεν είναι ένας «λάθος χάρτης». Δημιουργήθηκε για συγκεκριμένο σκοπό και εξακολουθεί να είναι χρήσιμη όταν χρειάζεται να διατηρούνται οι γωνίες και οι κατευθύνσεις. Το πρόβλημα ξεκινά όταν χρησιμοποιείται ως μέσο για να συγκρίνεις το μέγεθος διαφορετικών χωρών και ηπείρων. Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο που θέλει να αναδείξει η πρωτοβουλία: δεν υπάρχει ένας επίπεδος χάρτης που να μπορεί να αποδώσει τέλεια μια σφαιρική Γη χωρίς καμία παραμόρφωση. Κάθε προβολή κάνει διαφορετικού τύπου συμβιβασμούς. Η Equal Earth απλώς επιλέγει να δώσει μεγαλύτερη προτεραιότητα στη σωστή απεικόνιση των επιφανειών.
Γιατί μιλούν κάποιοι για «χαρτογραφική αποικιοκρατία»;
Η συζήτηση έχει αποκτήσει και μια ευρύτερη διάσταση. Ορισμένοι ακτιβιστές και ειδικοί χρησιμοποιούν τον όρο «χαρτογραφική αποικιοκρατία», υποστηρίζοντας ότι η επί δεκαετίες κυριαρχία της Mercator έχει δημιουργήσει μια οπτική αντίληψη όπου οι βόρειες, πλουσιότερες χώρες εμφανίζονται πολύ μεγαλύτερες, ενώ πολλές χώρες του Νότου μοιάζουν πολύ μικρότερες. Αυτό, σύμφωνα με την επιχειρηματολογία τους, δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια της χαρτογραφίας. Οι εικόνες που βλέπεις από μικρός μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι τη σημασία, το μέγεθος και τη θέση ενός τόπου στον κόσμο. Γι’ αυτό και η αλλαγή του χάρτη αντιμετωπίζεται από την αφρικανική πρωτοβουλία ως μέρος μιας μεγαλύτερης προσπάθειας να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται διεθνώς η ήπειρος.
Δεν αφορά μόνο τα σχολικά βιβλία
Αν η πρόταση προχωρήσει, η επίδρασή της δεν θα περιοριστεί στους χάρτες που βλέπεις στις σχολικές αίθουσες. Η Mercator χρησιμοποιείται ευρέως σε εκπαιδευτικό υλικό, ψηφιακές εφαρμογές και δημόσιες υπηρεσίες. Έτσι, μια αλλαγή στη διεθνώς χρησιμοποιούμενη προβολή θα μπορούσε σταδιακά να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται ο κόσμος και στις ψηφιακές πλατφόρμες. Οι αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ δεν είναι νομικά δεσμευτικές, όμως μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ισχυρό διεθνές μήνυμα και να ενθαρρύνει κυβερνήσεις, εκπαιδευτικούς οργανισμούς και τεχνολογικές εταιρείες να επανεξετάσουν τους χάρτες που χρησιμοποιούν.
Το επόμενο βήμα είναι ήδη στον ορίζοντα
Το Τόγκο θέλει να συνεχίσει την προσπάθεια και σε πρακτικό επίπεδο, με μια διεθνή συνάντηση στη Λομέ, όπου αναμένεται να συμμετάσχουν οργανισμοί όπως η UNESCO, η Αφρικανική Ένωση αλλά και τεχνολογικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων και η Google Maps. Η εκδήλωση έχει προγραμματιστεί για τις αρχές του 2027. Ο στόχος είναι να συζητηθεί όχι μόνο η θεωρία πίσω από την αλλαγή, αλλά και το κατά πόσο μπορεί μια διαφορετική προβολή να εφαρμοστεί στην εκπαίδευση, στα ψηφιακά εργαλεία και στις καθημερινές εφαρμογές που χρησιμοποιείς.
Διάβασε επίσης: Ποια ελληνική παραλία βρέθηκε στη 2η θέση ανάμεσα στις κορυφαίες του κόσμου
Για σχόλια, μηνύματα ή φωτογραφικό υλικό σχετικά με το Mad.gr, επισκεφτείτε μας στο Facebook ή ακολουθήστε μας στο Instagram, στο TikTok και στο YouTube.
