Νεαρή γυναίκα με υψηλό μορφωτικό επίπεδο μπαίνει βιαστικά σε κεντρικό βιβλιοπωλείο. Κρατά στην πλάτη της ένα μισάνοιχτο σακίδιο με λάπτοπ και σημειώσεις. Εχει ελάχιστο χρόνο, και γι’ αυτό, χωρίς να περιηγηθεί στα κατάμεστα με τίτλους ράφια, κατευθύνεται απευθείας στο τμήμα με τις νέες κυκλοφορίες. Επιλέγει, δύο βιβλία, ένα μυθιστόρημα σύγχρονης λογοτεχνίας και μια βιογραφία. Αυτό είναι το προφίλ του Έλληνα αγνωστή στις μέρες μας. Ένα προφίλ που ανακλά πλήρως τα στοιχεία της τελευταίας έρευνας του ΟΣΔΕΛ.
Σε μια εποχή όπου οι οθόνες κυριαρχούν και η προσοχή του κοινού κατακερματίζεται, το ελληνικό βιβλίο δείχνει αξιοσημείωτη αντοχή. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου (ΟΣΔΕΛ), η βιβλιοπαραγωγή το 2024 διατήρησε τη δυναμική της, φτάνοντας τους 11.312 νέους τίτλους. Πίσω από τον αριθμό αυτό κρύβεται μια ενδιαφέρουσα εικόνα: η κυριαρχία της έντυπης μορφής, η ενίσχυση των μεταφράσεων, η πρωτιά της λογοτεχνίας και η εκρηκτική άνοδος των παιδικών και εφηβικών εκδόσεων.
Διάβασε επίσης: Πώς η Taylor Swift έγινε superstar; Mηχανικός της NASA εξηγεί την επιτυχία της σε νέο βιβλίο
Η ετήσια παραγωγή βιβλίων στην Ελλάδα φαίνεται να σταθεροποιείται κοντά στους 11.000 τίτλους, με τους μεταφρασμένους να αυξάνονται στο 31% της συνολικής παραγωγής. Η αγγλική παραμένει η κυρίαρχη γλώσσα μετάφρασης, αλλά σημειώνεται ενδιαφέρουσα άνοδος και σε άλλες ευρωπαϊκές και περιφερειακές γλώσσες.
Η έντυπη μορφή κυριαρχεί
Παρά την εξάπλωση των ψηφιακών συσκευών, η έντυπη έκδοση συνεχίζει να κυριαρχεί συντριπτικά. Το 2024 εκδόθηκαν 10.701 τίτλοι σε έντυπη μορφή, έναντι μόλις 376 audiobooks και 112 e-books, ενώ οι λοιπές κατηγορίες (σετ, χάρτες κ.ά.) ανήλθαν σε 123.
Η λογοτεχνία διατηρεί την πρωτοκαθεδρία με 4.133 έργα, ακολουθούμενη από την παιδική και εφηβική λογοτεχνία που κατέγραψε ρεκόρ 2.769 τίτλων. Στη συνέχεια έρχονται οι θεωρητικές επιστήμες (2.248), οι θετικές/φυσικές/εφαρμοσμένες επιστήμες (537), τα εκπαιδευτικά (254), οι τέχνες (265), η μη λογοτεχνική πεζογραφία όπως βιογραφίες, συνεντεύξεις και ομιλίες (498) και οι γενικές εκδόσεις (608).
Τιμές και αγοραστικές τάσεις
Η μέση τιμή βιβλίου διαμορφώθηκε στα 17,63 ευρώ, με αξιοσημείωτη αύξηση σε ορισμένες κατηγορίες. Τα εκπαιδευτικά βιβλία από 15,08 ευρώ το 2019 ανέβηκαν στα 22,63 ευρώ, ενώ οι εκδόσεις θετικών, φυσικών και εφαρμοσμένων επιστημών εκτινάχθηκαν στα 47,21 ευρώ από 35,35 ευρώ. Η λογοτεχνία παραμένει πιο σταθερή, με τιμή που από 12,72 ευρώ ανήλθε στα 13,89 ευρώ.
Οι αναγνώστες και οι συνήθειές τους
Η έρευνα του ΟΣΔΕΛ με τίτλο «Αναγνώσεις, αναγνώστες και αναγνώστριες: Το βιβλίο και το κοινό του στην Ελλάδα», υπό την επιστημονική διεύθυνση του καθηγητή Κοινωνιολογίας στο ΕΚΠΑ, Νίκου Παναγιωτόπουλου, έδειξε πως ο πληθυσμός χωρίζεται σε μη αναγνώστες, μη εντατικούς και εντατικούς αναγνώστες. Ο μέσος Έλληνας διάβασε μόλις πέντε βιβλία την τελευταία διετία, στοιχείο που αναδεικνύει την περιορισμένη συστηματική ενασχόληση με την ανάγνωση.
Η έλλειψη χρόνου εξακολουθεί να αποτελεί τον πιο καθοριστικό παράγοντα αποχής, ιδιαίτερα για όσους εργάζονται πολλές ώρες ή συνδυάζουν επαγγελματικές και οικογενειακές υποχρεώσεις. Για τους μη αναγνώστες, η ίδια η διαδικασία του διαβάσματος δεν θεωρείται ελκυστική. Πρόκειται για μια στάση που συχνά συνδέεται με την απουσία καλλιέργειας αναγνωστικής παιδείας από την παιδική ηλικία ή με την αίσθηση ότι η ανάγνωση απαιτεί υπερβολική συγκέντρωση σε έναν ρυθμό ζωής που δεν την ευνοεί.
Παρά ταύτα, όταν οι Έλληνες διαβάζουν, προτιμούν συντριπτικά την έντυπη μορφή: πάνω από οκτώ στα δέκα βιβλία που αγοράστηκαν ήταν τυπωμένα. Τα e-books, αν και ακόμη περιορισμένα, κερδίζουν σταδιακά έδαφος, με κυριότερους χρήστες τους άνδρες νεαρής ηλικίας που είναι πιο εξοικειωμένοι με την τεχνολογία και αναζητούν φορητότητα και άμεση πρόσβαση σε τίτλους.
Στις προτιμήσεις του αναγνωστικού κοινού, η λογοτεχνία καταλαμβάνει σταθερά την πρώτη θέση, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική της σχέση με τον Έλληνα αναγνώστη. Ακολουθούν η ιστορική αφήγηση, που φαίνεται να κερδίζει έδαφος ως μέσο κατανόησης του παρελθόντος και του παρόντος, και η αστυνομική λογοτεχνία, η οποία προσελκύει ένα ευρύ φάσμα αναγνωστών χάρη στην αγωνία και την πλοκή της. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι διαφοροποιήσεις ανά φύλο: οι γυναίκες στρέφονται συχνότερα στη λογοτεχνία και την ιστορία, ενώ οι άνδρες δείχνουν αυξημένο ενδιαφέρον για την αστυνομική και την ιστορική μυθοπλασία.
Παράγοντες που διαμορφώνουν την αναγνωστική κουλτούρα
Η διάδοση «από στόμα σε στόμα» παραμένει καθοριστική για την αγορά ενός βιβλίου, όπως και η επαφή του αναγνώστη με το ίδιο το αντικείμενο στα βιβλιοπωλεία. Σημαντικό ρόλο παίζει και το διαδίκτυο. Η έρευνα καταγράφει σαφή συσχέτιση ανάμεσα στο εκπαιδευτικό επίπεδο, το κοινωνικό υπόβαθρο της οικογένειας και την αναγνωστική συχνότητα. Επίσης, η ύπαρξη βιβλίων στο σπίτι, ειδικά στην παιδική ηλικία, αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες ανάγνωσης στην ενήλικη ζωή.
Η ευρωπαϊκή εικόνα
Στην ΕΕ, οι ηλικίες 16-29 ετών διαβάζουν περισσότερο (60,1%) σε σχέση με τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, ενώ οι γυναίκες διατηρούν σαφές προβάδισμα (60,5%) έναντι των ανδρών (44,5%). Το Λουξεμβούργο καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό αναγνωστών (75,2%), ακολουθούμενο από τη Δανία (72,1%) και την Εσθονία (70,7%).
Παρά τις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής, το ελληνικό βιβλίο όχι μόνο αντέχει, αλλά και εξελίσσεται. Με σταθερή παραγωγή, ενίσχυση των μεταφράσεων και έντονη δυναμική στην παιδική λογοτεχνία, η εκδοτική δραστηριότητα δείχνει ότι η αγάπη για το βιβλίο παραμένει ζωντανή. Το ζητούμενο πλέον είναι να καλλιεργηθεί περαιτέρω η σχέση νέων και βιβλίου, ώστε οι αριθμοί να μετατραπούν σε μια πιο στέρεη και ευρεία αναγνωστική κουλτούρα.
Κεντρική φωτογραφία: www.freepik.com
Διάβασε επίσης:
- Τα βιβλία της εβδομάδας: Από τη μνήμη στο μυστήριο, κι από τον μύθο στο παιδικό βλέμμα
- Σπάνια πρώτη έκδοση του The Hobbit έγραψε ιστορία σε δημοπρασία
- Η βιογραφία του Karl Lagerfeld κυκλοφορεί ως εικονογραφημένο graphic novel
Για σχόλια, μηνύματα ή φωτογραφικό υλικό σχετικά με το Mad.gr, επισκεφτείτε μας στο Facebook, επικοινωνήστε μέσω Twitter ή ακολουθήστε μας στο Instagram.
Για σχόλια, μηνύματα ή φωτογραφικό υλικό σχετικά με το Mad.gr, επισκεφτείτε μας στο Facebook, επικοινωνήστε μέσω Twitter ή ακολουθήστε μας στο Instagram.
