Πώς τα «αθώα» trends των social media αναπαράγουν στερεότυπα χωρίς να το καταλαβαίνεις

Αν περιηγείσαι καθημερινά στις δημοφιλείς εφαρμογές του TikTok και του Instagram, είναι σχεδόν βέβαιο πως έχεις συναντήσει αμέτρητα βίντεο με φράσεις όπως «I’m just a girl», «girl math» ή «girl dinner». Αυτές οι τάσεις, που κατακλύζουν την αρχική σου σελίδα με εκατομμύρια αναρτήσεις, παρουσιάζουν τις γυναίκες με έναν παιδιάστικο, αφελή και συχνά ανήμπορο τρόπο, ντυμένο με ροζ κορδέλες, στρας και ανάλαφρη διάθεση. Παρά το γεγονός ότι η Gen Z βρίσκεται σε τροχιά να αποτελέσει τη πιο μορφωμένη γενιά όλων των εποχών, μικρά λάθη, αδυναμίες ή παράλογες συμπεριφορές δικαιολογούνται αυτόματα με ένα χαριτωμένο «είμαι απλά ένα κορίτσι», συγκεντρώνοντας πάνω από 2 εκατομμύρια δημοσιεύσεις.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί τέτοιες τάσεις γίνονται τόσο δημοφιλείς χωρίς να προκαλούν την άμεση κατακραυγή του κοινού. Για παράδειγμα, το girl math παρουσιάζει τις γυναίκες να λύνουν μαθηματικά προβλήματα χωρίς καμία απολύτως λογική, καλλιεργώντας το στερεότυπο ότι οι γυναίκες δεν «το έχουν» με τις θετικές επιστήμες, τη στιγμή που μόλις το 35% των σπουδαστών στους τομείς STEM είναι γυναίκες. Αντίστοιχα, το girl dinner προβάλλει γεύματα με ελάχιστες ποσότητες, όπως λίγα σνακ ή τροφές χωρίς καμία διατροφική αξία, παρουσιάζοντάς τα ως μια αθώα συνήθεια, την ίδια στιγμή που στο Ηνωμένο Βασίλειο τα κορίτσια στην εφηβεία που υποφέρουν από διατροφικές διαταραχές είναι τετραπλάσια από τα αγόρια.

Διάβασε επίσης: Από το scrolling στο χωράφι: Γιατί το TikTok έχει πάθει εμμονή με τη ζωή στην ύπαιθρο

Η επιστήμη της ψυχολογίας εξηγεί πως η τεράστια αποδοχή αυτών των trends βασίζεται σε 3 συγκεκριμένους ψυχολογικούς μηχανισμούς. Όταν μια επιζήμια δήλωση συγκαλύπτεται από χιούμορ, ο εγκέφαλός μας τείνει να την εκλάβει ως αβλαβή, ενώ η γρήγορη επεξεργασία του χιούμορ εμποδίζει την άμεση αναγνώριση του σεξισμού. Παράλληλα, η μεγάλη δημοφιλία ενός φαινομένου στα social media το κανονικοποιεί, κάνοντάς σε να προσπερνάς την επικινδυνότητά του. Αν θέλεις να μάθεις πώς ακριβώς λειτουργούν αυτοί οι μηχανισμοί και γιατί πρέπει να αναθεωρήσεις τον τρόπο που βλέπεις αυτά τα βίντεο, συνέχιση να διαβάζεις.

Η θεωρία της αβλαβούς παραβίασης και η κάλυψη του σεξισμού

Η θεωρία της αβλαβούς παραβίασης (the benign violation theory) εξηγεί πως για να εκληφθεί κάτι προβληματικό ως αστείο, πρέπει να συντρέχουν δύο παράγοντες: μια επιζήμια συμπεριφορά και η αίσθηση ότι αυτή η συμπεριφορά είναι τελικά αθώα. Όταν οι σεξιστικές εκφράσεις βρεφικοποιούνται ή στολίζονται με ροζ αισθητική, ο εγκεφαλός σου τείνει να αγνοεί την επικίνδυνη πλευρά τους. Έτσι, φράσεις που αμφισβητούν τη γυναικεία λογική ή την ικανότητα στα μαθηματικά μετατρέπονται σε «χαριτωμένα αστεία». Η απουσία άμεσης απειλής σε κάνει να γελάς, χωρίς να συνειδητοποιείς ότι αναπαράγεις ξεπερασμένα έμφυλα στερεότυπα που υποτιμούν τις δυνατότητές σου.

Η ταχύτητα επεξεργασίας του χιούμορ και η αποδοχή της εχθρικότητας

Πρόσφατη επιστημονική μελέτη του 2023 έδειξε ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος επεξεργάζεται τα μηνύματα του χιούμορ πολύ γρηγορότερα από τα μηνύματα εχθρικότητας ή μίσους. Όταν ένα σεξιστικό σχόλιο μεταμφιέζεται σε meme ή σε μια αστεία ατάκα, οι θεατές είναι πολύ πιο πιθανό να το αποδεχτούν, επειδή η πρώτη αντίδρασή τους είναι το γέλιο. Αυτός είναι ο μηχανισμός με τον οποίο επιβιώνουν τάσεις όπως το girl math. Επειδή παρουσιάζεται ως κάτι αστείο και αφελέσφαιρο, δεν προλαβαίνεις να φιλτράρεις τον υπολανθάνοντα σεξισμό που κρύβεται πίσω από την υπόνοια ότι οι γυναίκες στερούνται ορθολογικής σκέψης.

Η κανονικοποίηση μέσω της δημοφιλίας και τα επικίνδυνα πρότυπα

Η συνεχής έκθεση σε περιεχόμενο όπως το girl dinner ή το «iron-deficient princess» στα κοινωνικά δίκτυα δημιουργεί μια ψευδαίσθηση κανονικότητας. Όταν ένα trend συγκεντρώνει εκατομμύρια προβολές, οι χρήστες σταματούν να το θεωρούν προβληματικό, θεωρώντας πως αφού το κάνουν όλοι, είναι αποδεκτό. Αυτό έχει άμεσο αντίκτυπο στην υγεία και τη συμπεριφορά σου, καθώς ενισχύει την αντίληψη ότι οι γυναίκες πρέπει να καταναλώνουν ελάχιστο φαγητό ή να φαίνονται αδύναμες. Πολλοί δημιουργοί περιεχομένου υιοθετούν αυτές τις τάσεις απλώς για τα views, χωρίς να συνειδητοποιούν ότι η γελοιοποίηση των γυναικείων ικανοτήτων δεν είναι ποτέ ένα εντελώς αθώο αστείο.

Διάβασε επίσης:

• «Red pill vs blue pill»: Τι σημαίνει το viral trend του TikTok που έχει κατακλύσει το feed μας
• Ξέχνα τοξικά feeds και ατελείωτο σκρολάρισμα – Ήρθε η εποχή του «bloomscrolling»