Ο Βαγγέλης Αυγουλάς στο Inclusive Talks: «Περισσότερο με ενοχλεί το ότι νομίζουμε ότι ξέρουμε»

Στη συνέντευξή του στην Κατερίνα Ψύχα και το vidcast «Inclusive Talks», ο δικηγόρος και ιδρυτής της ΑΜΚΕ «Με Άλλα Μάτια», Βαγγέλης Αυγουλάς, μιλά για τα αόρατα εμπόδια που δημιουργεί η κοινωνία, τη δύναμη της συμπερίληψης, την εκπαίδευση και την ελευθερία να ζεις χωρίς περιορισμούς.

Τι σημαίνει πραγματικά να ζούμε σε μια κοινωνία που χωρά όλους τους ανθρώπους; Πόσο εύκολα οι προκαταλήψεις μετατρέπονται σε εμπόδια και πόσο διαφορετική θα μπορούσε να είναι η καθημερινότητά μας, αν αντί να υποθέτουμε τι μπορεί ή δεν μπορεί να κάνει κάποιος, επιλέγαμε απλώς να τον ρωτήσουμε; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης του Βαγγέλη Αυγουλά με την Κατερίνα Ψύχα, στο vidcast «Inclusive Talks».

Διάβασε επίσης: Η Alanis Morissette ετοιμάζει χριστουγεννιάτικο άλμπουμ – Τι αποκάλυψε για τα νέα τραγούδια της

Ο δικηγόρος, ιδρυτής της ΑΜΚΕ «Με Άλλα Μάτια» και ενεργός υποστηρικτής των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία δεν περιορίζεται σε μια ακόμη συζήτηση γύρω από την προσβασιμότητα και την ισότητα. Με αφοπλιστική ειλικρίνεια, χιούμορ και μια βαθιά πίστη στις δυνατότητες των ανθρώπων, μιλά για τον εαυτό του πέρα από τους τίτλους και τις ιδιότητές του, φωτίζοντας όσα συχνά παραμένουν αόρατα στην καθημερινότητα.

Πέρα από την αναπηρία, ο άνθρωπος

Από τα πρώτα λεπτά της συνέντευξης, η συζήτηση αποκτά έναν προσωπικό και αυθόρμητο χαρακτήρα. Ο Βαγγέλης Αυγουλάς συστήνεται μέσα από 3 στοιχεία που τον εκφράζουν: την Κρήτη, τον Ολυμπιακό και την ωμή ειλικρίνειά του. Το χιούμορ δεν αργεί να πάρει τη θέση του, δημιουργώντας μια οικεία ατμόσφαιρα που απομακρύνει τη συζήτηση από τον τυπικό χαρακτήρα μιας συνέντευξης.

Ακριβώς αυτή η αμεσότητα αναδεικνύει και ένα από τα βασικά μηνύματα της κουβέντας: ο άνθρωπος δεν μπορεί να χωρέσει σε έναν ορισμό, σε μια ιδιότητα ή σε μια συνθήκη της ζωής του. Όπως εξηγεί, πολλοί άνθρωποι θεωρούν αυτόματα ότι ένας τυφλός δεν μπορεί να κάνει πράγματα χωρίς βοήθεια, αντιμετωπίζοντας την αναπηρία ως συνώνυμο της ανικανότητας.

Για τον ίδιο, η αναπηρία δεν αποτελεί ούτε ταβάνι ούτε άλλοθι. Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τις δυσκολίες, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να ζουν, να δημιουργούν, να ερωτεύονται και να διεκδικούν την αυτονομία τους, χωρίς να χρειάζεται να αποδεικνύουν διαρκώς την αξία τους.

Τα αόρατα εμπόδια που δημιουργεί η κοινωνία

Ποιο είναι, τελικά, το μεγαλύτερο εμπόδιο που εξακολουθεί να συναντά ένα άτομο με αναπηρία; Για τον Βαγγέλη Αυγουλά, η απάντηση δεν βρίσκεται αποκλειστικά στις υποδομές ή στην έλλειψη προσβασιμότητας. Βρίσκεται και στις προκαταλήψεις, στην άγνοια, αλλά και στην πεποίθηση ότι γνωρίζουμε ήδη τι χρειάζεται ο άλλος.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από την καθημερινότητά του αφορά τη χρήση του κινητού τηλεφώνου. Χάρη σε ειδική λειτουργία ανάγνωσης οθόνης, μπορεί να διαβάζει μηνύματα και κείμενα, να χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και να επικοινωνεί γραπτώς. Ωστόσο, αρκετοί άνθρωποι, θεωρώντας ότι δεν μπορεί να διαβάσει ένα μήνυμα, επιλέγουν να του στείλουν φωνητικό χωρίς να τον ρωτήσουν τι τον εξυπηρετεί.

Μια φαινομενικά ασήμαντη λεπτομέρεια αποκαλύπτει πώς λειτουργούν τα στερεότυπα: μια υπόθεση που γίνεται χωρίς κακή πρόθεση μπορεί τελικά να δυσκολέψει την καθημερινότητα ενός άλλου ανθρώπου.

«Περισσότερο με ενοχλεί το ότι νομίζουμε ότι ξέρουμε», εξηγεί, αναδεικνύοντας την ημιμάθεια ως μία από τις βασικές αιτίες των προβλημάτων. Ακόμη και η προσφορά βοήθειας, όταν βασίζεται σε αυθαίρετες υποθέσεις, μπορεί να γίνει παρεμβατική. Η λύση, όπως τονίζει, είναι απλή: πρώτα ρωτάμε και έπειτα σεβόμαστε την απάντηση, ακόμη κι αν αυτή είναι ένα «όχι, ευχαριστώ».

Η συμπερίληψη δεν απαιτεί να γνωρίζουμε τα πάντα για την αναπηρία. Απαιτεί να έχουμε τη διάθεση να επικοινωνήσουμε, να ακούσουμε και να αποδεχτούμε ότι κάθε άνθρωπος γνωρίζει καλύτερα τις δικές του ανάγκες.

Γιατί η συμπερίληψη ξεκινά από την παιδική ηλικία

Ιδιαίτερη θέση στη συζήτηση έχει η επαφή του Βαγγέλη Αυγουλά με τα παιδιά, μέσα από τις εκπαιδευτικές δράσεις της ομάδας του «Με Άλλα Μάτια». Με εκπαιδευτικό πρόγραμμα που πραγματοποιείται σε σχολεία σε όλη την Ελλάδα, παιδιά διαφορετικών ηλικιών έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν βιωματικά ζητήματα που αφορούν την αναπηρία και τη συμπερίληψη.

Από δραστηριότητες όπως η τυφλόμυγα και η ανάγνωση παραμυθιών στη γραφή Braille μέχρι τις συζητήσεις με μεγαλύτερους μαθητές για την καθημερινότητα, τις σχέσεις και την αυτονομία των ατόμων με αναπηρία, στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας ανοιχτός διάλογος, χωρίς φόβο και αμηχανία.

Ο ίδιος στέκεται ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο οι ενήλικες αντιμετωπίζουν τις ερωτήσεις των παιδιών. Όταν ένα παιδί συναντά έναν άνθρωπο με λευκό μπαστούνι, σκύλο οδηγό ή αναπηρικό αμαξίδιο, η αυθόρμητη περιέργειά του συχνά αντιμετωπίζεται με σιωπή ή αμηχανία. Για τον Αυγουλά, όμως, αυτή είναι ακριβώς η στιγμή που μπορεί να ξεκινήσει μια ουσιαστική συζήτηση.

«Η εικόνα που δεν έχω δει ποτέ» και η σημασία της προσωπικής έκφρασης

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές της συνέντευξης έρχεται όταν η Κατερίνα Ψύχα τον ρωτά πώς επιλέγει τα ρούχα του. Η αφορμή είναι η εμφάνισή του, την οποία η παρουσιάστρια σχολιάζει θετικά, και η συζήτηση μεταφέρεται από τα μεγάλα ζητήματα της κοινωνικής ένταξης σε μια καθημερινή συνήθεια που πολλοί θεωρούν αυτονόητη.

Ο Βαγγέλης Αυγουλάς εξηγεί ότι γνωρίζει τα χρώματα ως έννοιες και έχει διαμορφώσει στο μυαλό του συνδυασμούς που θεωρεί ότι ταιριάζουν μεταξύ τους. Παράλληλα, εμπιστεύεται το γούστο ανθρώπων που γνωρίζουν την αισθητική του και προσέχει την εμφάνισή του, επιλέγοντας διαφορετικά σύνολα ανάλογα με την περίσταση.

Η εξωτερική εμφάνιση, όπως εξηγεί, δεν είναι για εκείνον κάτι αδιάφορο επειδή δεν έχει οπτική πρόσβαση σε αυτήν. Αντίθετα, αποτελεί έναν ακόμη τρόπο προσωπικής έκφρασης και επικοινωνίας με τους άλλους. Δεν θέλει να αντιμετωπίζεται με οίκτο ούτε να θεωρείται ότι η εμφάνισή του δεν έχει σημασία επειδή είναι τυφλός.

Η συγκεκριμένη συζήτηση φωτίζει μια ακόμη πτυχή της συμπερίληψης: την ανάγκη να αναγνωρίζουμε σε κάθε άνθρωπο το δικαίωμα να φροντίζει τον εαυτό του, να έχει προσωπικό γούστο, να ενδιαφέρεται για την εικόνα του και να εκφράζεται όπως επιθυμεί.

Ελευθερία είναι να μπορείς να επιλέγεις

Όταν η συζήτηση στρέφεται στην προσωπική ελευθερία, ο Βαγγέλης Αυγουλά μιλά για τη σημασία του να κρατά χρόνο για τον εαυτό του, να κάνει τον απολογισμό του και να συνεχίζει να ονειρεύεται. Δεν θέλει να συμβιβάζεται με την καθημερινότητα απλώς επειδή έτσι έχουν διαμορφωθεί οι συνθήκες.

Παράλληλα, αναφέρεται στους περιορισμούς που εξακολουθούν να επηρεάζουν την αυτονομία του. Η δυνατότητα να μετακινείται μόνος του, να πηγαίνει όπου θέλει και να οργανώνει τις δραστηριότητές του χωρίς να εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα άλλων ανθρώπων είναι μια επιθυμία που παραμένει ανοιχτή. Μιλά για την ανάγκη καλύτερων λύσεων υποστήριξης, αλλά και για τις δυνατότητες που θα μπορούσαν να προσφέρουν τεχνολογικές εξελίξεις, όπως τα αυτόνομα οχήματα.

Η ελευθερία, μέσα από αυτή την οπτική, δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι η δυνατότητα να αποφασίζεις για τον χρόνο σου, τις μετακινήσεις σου και τον τρόπο με τον οποίο θέλεις να ζήσεις, χωρίς να χρειάζεται να σχεδιάζεις κάθε δραστηριότητα γύρω από εμπόδια που θα μπορούσαν να έχουν αντιμετωπιστεί.

Η στιγμή που ένιωσε πραγματικά ότι ανήκει

Ανάμεσα στις πιο συγκινητικές αναφορές της συνέντευξης βρίσκεται μια απλή χειρονομία από παιδιά νηπιαγωγείου. Όταν θέλουν να του χαρίσουν μια ζωγραφιά, δεν περιορίζονται σε μια εικόνα που ο ίδιος δεν μπορεί να δει. Δημιουργούν κολάζ και χαρτοκατασκευές με ανάγλυφα στοιχεία, ώστε να μπορεί να καταλάβει με την αφή τι απεικονίζουν.

Λουλούδια, καρδιές, ήλιος, σύννεφα και θάλασσα αποκτούν έτσι μια διαφορετική διάσταση. Τα παιδιά βρίσκουν έναν τρόπο να μοιραστούν τη δημιουργία τους μαζί του, χωρίς να χρειάζεται εκείνος να τους εξηγήσει τι δεν μπορεί να αντιληφθεί οπτικά.

Αυτή η μικρή πράξη είναι για τον Βαγγέλη Αυγουλά μια ουσιαστική εμπειρία αποδοχής. Δεν πρόκειται για μια μεγάλη ή περίπλοκη παρέμβαση, αλλά για την απόδειξη ότι, όταν προσπαθούμε να καταλάβουμε τις ανάγκες του άλλου, μπορούμε να δημιουργήσουμε χώρο για όλους.

Μια κοινωνία που δεν αφήνει κανέναν απ’ έξω

Η συζήτηση της Κατερίνας Ψύχα με τον Βαγγέλη Αυγουλά στο «Inclusive Talks» δεν επιχειρεί να παρουσιάσει μια εξιδανικευμένη εικόνα της συμπερίληψης. Αντίθετα, αναδεικνύει τις δυσκολίες που εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά και τις αλλαγές που μπορούν να ξεκινήσουν από την καθημερινή συμπεριφορά του καθενός.

Από τον τρόπο που προσφέρουμε βοήθεια και επικοινωνούμε μέχρι την εκπαίδευση, τις μετακινήσεις και την πρόσβαση σε κοινές δραστηριότητες, η ισότιμη συμμετοχή δεν μπορεί να θεωρείται αποκλειστικά ευθύνη των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν εμπόδια. Είναι ευθύνη ολόκληρης της κοινωνίας.

Με ειλικρίνεια, χιούμορ και προσωπικές ιστορίες, ο Βαγγέλης Αυγουλά υπενθυμίζει ότι η διαφορετικότητα δεν είναι κάτι που χρειάζεται να διορθωθεί ή να κρυφτεί. Είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Το ζητούμενο δεν είναι να γίνουμε όλοι ίδιοι, αλλά να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε όλοι να έχουμε τη δυνατότητα να συμμετέχουμε, να εκφραζόμαστε και να ζούμε με αξιοπρέπεια.

Διάβασε επίσης: 

«Δεν μπορείς να αρέσεις σε όλους»: Η Αθηνά Μουρκούση Σκοτίδα στο «Talk to Mad»