Αν καθίσεις κάποια στιγμή και αναλογιστείς τα τραγούδια που σιγοτραγουδούσες παιδί, είναι σχεδόν βέβαιο πως κάπου μέσα σου θα ξυπνήσει ένα «λάθος» που αγαπήθηκε πολύ. Μια λέξη που δεν συναντάται σε κανένα λεξικό της ελληνικής γλώσσας, αλλά την είχες πλάσει σαν αληθινός λεξιπλάστης, και το απόλυτα παράλογο νόημά της φάνταζε (και ίσως ηχεί ακόμη) στα αυτιά σου τόσο, μα τόσο λογικό. Γιατί, ας το παραδεχτούμε… η ανεξέλεγκτη φαντασία δεν υπακούει σε καμία λογική, και το αυτί μπορεί να αποδειχθεί ο πιο απρόβλεπτος δημιουργός.
Υπάρχουν τραγούδια που τα έχουμε ακούσει αμέτρητες φορές, κι όμως, ποτέ δεν διορθώσαμε στο μυαλό μας τους στίχους τους. Ο Ροβιόλης, ο Μασκεμάς και η Ζωντανίνα εξακολουθούν να υπάρχουν σαν οικείες φιγούρες της καθημερινότητας. Η οδός Γραφημώνος μοιάζει απολύτως υπαρκτή, όπως και το πουλί Πισεσί, που ακόμη αναζητά τη χαμένη του αγάπη.
Διάβασε επίσης: Cult, kitsch και αξεπέραστα: Τα videoclip που έγραψαν ιστορία στα 90’s και 00’s
Η οδό Γραφημώνος, η Ζωντανίνα και το πουλί Πισεσί
Ας ξεκινήσουμε από εκείνη την περίφημη «οδό Γραφημώνος». Όποιος άκουσε τον Πασχάλη Τερζή να τραγουδά στο «Ο δικός μου ο δρόμος» «Στην οδό Γραφημώνος, επικίνδυνη λέξη» πίστεψε πως πρόκειται για έναν δρόμο κάπου ανάμεσα στην ποίηση και στη φαντασία. Μόνο που ο στίχος έλεγε «Στην οδό γράφει “μόνος”, επικίνδυνη λέξη», μια φράση μελαγχολική, που έγινε το κοινό λάθος μιας ολόκληρης γενιάς.
Αντίστοιχα, η θρυλική Ζωντανίνα από το «Ένα το χελιδόνι» του Μίκη Θεοδωράκη δεν υπήρξε ποτέ. Οι στίχοι δεν έλεγαν «Θέλει κι η Ζωντανίνα δίνει το αίμα τους», αλλά «Θέλει κι οι ζωντανοί να δίνουν το αίμα τους». Και όμως, για χρόνια, η φανταστική ηρωίδα Ζωντανίνα θυσιαζόταν στα παιδικά μας αυτιά για έναν ανώτερο σκοπό.
Και ποιος δεν θυμάται το τραγούδι «Στην ντισκοτέκ, την παλιά ντισκοτέκ» όπου τα Ημισκούμπρια ενώνουν τις φωνές τους με την Ελπίδα. Πολλοί τραγουδούσαν με πάθος «Είναι πουλί Πισεσί, το χαμόγελό σου». Μόνο που το πραγματικό νόημα, λιγότερο εξωτικό αλλά σίγουρα πιο τρυφερό, ήταν «Είναι που λείπεις εσύ, το χαμόγελό σου». Ένα γράμμα, μια παύση, κι όλος ο έρωτας αλλάζει είδος.
Στο «Γιορτάζω» του Θάνου Καλλίδη μια ολόκληρη γενιά τραγούδησε «γιορτάζω, γιορτάζω, μα ούτε που το φωνάζω» ενώ οι στίχοι λένε «γιορτάζω, γιορτάζω μ’ ακούτε που το φωνάζω».
Ο Ροβιόλης, ο Μασκεμάς και η Σμενάκη των καπηλειών
Στο «Στου Θωμά», εκείνο το ρεμπέτικο διαμάντι σε μουσική του αξεπέραστου Σταύρου Ξαρχάκου και στίχους του Κώστα Φέρρη, που πρωτοτραγούδισε ο Κώστας Τσίγγος, οι παλιοί νόμιζαν ότι ο στίχος έλεγε «Με βιολί σαν του Ροβιόλη θα χορέψουν κι οι διαβόλοι». Έτσι γεννήθηκε ο αινιγματικός βιολιστής Ροβιόλης, που, φυσικά, δεν υπήρξε ποτέ, καθώς ο στίχος αναφέρεται στο «σαντουροβιόλι». Καινούριο όργανο; Κάτι που αγνοείς; Τιποτα από τα δυο. Αυτή η σύνθετη λέξη αποτελεί απλά την λεκτική ένωση δύο άλλων λέξεων που έχουν να κάνουν με τα απολύτως γνωστά μουσικά όργανα. Το σαντούρι και το βιολί! Επομένως απλά εδώ γίνεται λόγος για τη σύνθεση μιας ρεμπέτικης κομπανίας που έχει σαντούρι και βιολί.
Ο Πασχάλης Τερζής πάλι, με το «Ζήτω τα παράλογα», έδωσε ζωή στον «Μασκεμά». Μόνο που ο στίχος «Ζήτω ο Μασκεμάς» δεν ειπώθηκε ποτέ από τα χείλη του αγαπημένου ερμηνευτή. Αυτό που πραγματικά λέει είναι «Ζήτω μας κι εμάς». Μα πώς να μην παρασυρθείς; Η λέξη «Μασκεμάς» έχει τόση ζωή μέσα της, που μοιάζει σχεδόν πιο αληθινή από το σωστό.
Ανάμεσα στους ήρωες της φαντασίας, υπάρχει και η μυστηριώδης Σμενάκη, η «παρέα» του Γιάννη Καλατζή στο τραγούδι «Τζαμάικα». Σε μια άλλη εκδοχή άκρως φανταστική, μίλια μακρυά από την πραγματικότητα, το τραγούδι λέει: «Ύστερα το βραδάκι με τη Σμενάκη στα καπηλειά». Σίγουρα φαντάζει σαν εικόνα από λαϊκό παραμύθι. Όμως η πραγματική φράση είναι «μεθυσμενάκι στα καπηλειά».
Ο Καπετανάκης, η Πρωταπριλιά και τα άλλα «λάθη»
Κάπου ανάμεσα στα λαϊκά ρεφρέν και τις ελαφρές μπαλάντες, ο Παναγιώτης Μιχαλόπουλος τραγουδούσε το «Δεν ξανακάνω φυλακή με τον Καπετανάκη». Μόνο που στα αυτιά πολλών παιδιών, ο Καπετανάκης είχε «μπούκλα στο μουστάκι». Ο πραγματικός στίχος όμως μιλά για μια «ντούγκλα», λέξη παλιά, σχεδόν ξεχασμένη, που σημαίνει έντονο στρίψιμο του μουστακιού.
Στο «Πάει η αγάπη μου» του Χρήστου Δάντη, πάλι, το «Να ’τανε θεέ μου καλύτερα Πάσχα» ακούστηκε πιο λογικό από το πραγματικό «Να ’τανε θεέ μου καλύτερα φάρσα». Και κάπως έτσι, η γιορτή του ψέματος έγινε γιορτή της Ανάστασης, χάρη σε ένα αυτί που άκουγε με ειλικρίνεια.
Ακόμη και ο Γιώργος Νταλάρας δεν ξέφυγε: στο «Θα σου φύγω», πολλοί τραγουδούσαν «Θα σου φύγω στο Χαπί», σαν να μιλούσε για μια μυστηριώδη πόλη κάπου μακριά. Ο στίχος βέβαια έλεγε «Θα σου φύγω, στο ’χα πει». Μερικές φορές, μια μικρή παύση κάνει ολόκληρη τη διαφορά.
Μούρες, όρκοι, και καμπάνες που χτυπούν αλλιώς
Η ελληνική ποπ των ’90s έχει τη δική της πινακοθήκη παρανοήσεων. Ο Νίκος Καρβέλας, στο «Μούρη», έγινε ο ήρωας μιας ολόκληρης γενιάς που τραγουδούσε «τσάμπα με φωνάζαν όλοι γατομούρη», αντί για «τσάμπα με φωνάζαν όλοι γάτο, μούρη».
Ο Γιάννης Πλούταρχος, με τους «Όρκους», άκουσε το στίχο του να μεταμορφώνεται σε μια σκηνή σχεδόν… μαρτυρίου: «Μα τόνισα την πρόκα στην παλάμη της καρδιάς». Ενώ ο σωστός, λιγότερο αιματηρός στίχος, λέει «Ματώνει σαν την πρόκα την παλάμη της καρδιάς».
Και φυσικά, υπάρχει και το «Σώπα όπου να ’ναι θα σημάνουν οι καμπάνες» του Μίκη Θεοδωράκη, που μετατράπηκε σε «Στο Παπουνάνε θα σημάνουν οι καμπάνες». Φυσικά ο κορυφαίος ποιητής Γιάννης Ρίτσος, στη Ρωμιοσύνη του δεν έκανε λόγο για κανένα Παπουνάνε. Ετσι το μοναδικό στη γη Παπουνάνε βρίσκεται εκεί όπου τα λάθη γίνονται θρύλοι.
Από τη «Δημίδη» ως το «θεών νταμάρι»
Οι λάθος στίχοι δεν γνωρίζουν όρια. Στο ντουέτο «Ο ωραίος κι η ωραία» με την Κατερίνα Κούκα και τον Αντώνη Καφετζόπουλο, η φράση «Κι από τότε στη Δημίδη βάλαμε και δαχτυλίδι» έγινε «στρείδι-μύδι βάλαμε και δαχτυλίδι», ένας ποιητικός σουρεαλισμός που θα ζήλευε κι ο Μποστ.
Στο «Ερωτικό (Με μια πιρόγα)» του Μανώλη Μητσιά, το βαθυστόχαστο «Εδώ είναι Αττική, φαιό νταμάρι» ακούστηκε σε χιλιάδες αυτιά ως «θεών νταμάρι», μια φράση που μοιάζει σχεδόν πιο ποιητική από το αρχικό νόημα που είναι, όπως και να το κάνουμε, πιο ζοφερό.
Ακόμη και η σύγχρονη ελληνική ποπ δεν ξέφυγε από τη… δημιουργική παρερμηνεία. Η Δέσποινα Βανδή, για παράδειγμα, δεν τραγουδά «Στα ’δωσα όλα και έμεινα στο Νάσο», ο στίχος είναι «Στα ’δωσα όλα κι έμεινα στον άσσο».
Αντίστοιχα, η Γλυκερία δεν λέει ποτέ «Μούφα yes όλα τα δαχτυλίδια», αλλά το πολύ πιο δραματικό «Μου ’φάγες όλα τα δαχτυλίδια». Και ο Σάκης Ρουβάς, στο γνωστό του ρεφρέν, δεν απευθύνεται σε κάποιον Μηνά με το απορημένο «Μηνά, τι στέκεσαι;», αλλά τραγουδά ξεκάθαρα το παθιασμένο «Μην αντιστέκεσαι».
Το πιο όμορφο λάθος
Και τώρα, κάπου ανάμεσα στη νοσταλγία και στο γέλιο, αναρωτιέσαι πόσο ωραίο ήταν τελικά να κάνεις λάθος. Γιατί μέσα σ’ εκείνα τα παιδικά σου τραγούδια δεν υπήρχε μόνο φαντασία, αλλά και ένα είδος αυθεντικότητας που δύσκολα επαναλαμβάνεται. Κάθε λάθος στίχος ήταν μια μικρή πράξη δημιουργίας, ένα προσωπικό remix, μια ιστορία που γεννιόταν αυθόρμητα στο μυαλό σου χωρίς να χρειάζεται επεξηγήσεις.
Ίσως τελικά, οι πιο όμορφοι στίχοι να είναι εκείνοι που δεν γράφτηκαν ποτέ σωστά.
Κεντρική φωτογραφία: Το συγκρότημα Ημισκούμπρια
Διάβασε επίσης: Το πρώτο τους hit: Πώς ξεκίνησαν οι Έλληνες τραγουδιστές πριν γίνουν stars
Για σχόλια, μηνύματα ή φωτογραφικό υλικό σχετικά με το Mad.gr, επισκεφτείτε μας στο Facebook, επικοινωνήστε μέσω Twitter ή ακολουθήστε μας στο Instagram.
