Έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος Διονύσης Σαββόπουλος, μια από τις πλέον εμβληματικές και καθοριστικές φυσιογνωμίες του ελληνικού πολιτισμού. Ο αγαπημένος «Νιόνιος» των Ελλήνων, ο δημιουργός που ύμνησε, σχολίασε και κατέγραψε με μοναδικό τρόπο την ψυχή και τις αντιφάσεις μιας ολόκληρης εποχής, απεβίωσε σε ηλικία 81 ετών. Με τη μουσική, τον λόγο και τη στάση ζωής του, ο Διονύσης Σαββόπουλος υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από τραγουδοποιός, υπήρξε καθρέφτης μιας κοινωνίας που άλλαζε, πνευματικός καθοδηγητής, σχολείο ελευθερίας και σκέψης.
Άφησε την τελευταία του πνοή την Τρίτη 21 Οκτωβρίου, ύστερα από ανακοπή καρδιάς. Τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως είχε αποκαλύψει ο ίδιος στην πρόσφατη αυτοβιογραφία του «Γιατί τα χρόνια τρέχουν χύμα», όπου μιλούσε με ειλικρίνεια για τη μάχη του με τον καρκίνο. Με τον θάνατό του κλείνει ένα κεφάλαιο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, εκείνο όπου η τέχνη μπορούσε να είναι ταυτόχρονα ποίηση, διαμαρτυρία και βαθιά αγάπη για την πατρίδα.
Διάβασε επίσης: Πέθανε ο Διονύσης Σαββόπουλος
Από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα
Ο Διονύσης Σαββόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 2 Δεκεμβρίου 1944, φέροντας μέσα του τις ρίζες μιας οικογένειας που προερχόταν από την Κωνσταντινούπολη και τη Φιλιππούπολη. Από νωρίς δέχτηκε τις βαθιές επιρροές της ανατολίτικης παράδοσης, που θα σημάδευαν αργότερα το έργο του και θα του χάριζαν τη χαρακτηριστική μουσική του ταυτότητα, έναν ήχο όπου η Ελλάδα, η Μεσόγειος και η Ανατολή συνομιλούν αδιάκοπα.
Αν και αρχικά προοριζόταν για νομική καριέρα, η ψυχή του δεν χωρούσε στα όρια ενός επαγγέλματος χωρίς δημιουργία. Το 1963, με τη γνωστή του τόλμη, ανακοίνωσε στους γονείς του ότι εγκαταλείπει τη Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης για να ακολουθήσει το κάλεσμα της τέχνης. Μετακόμισε στην Αθήνα, αποφασισμένος να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στη μουσική, παρουσιάζοντας τραγούδια που έφεραν εξ’ ολοκλήρου τη σφραγίδα του.
Από τα πρώτα του κιόλας βήματα, ο Σαββόπουλος έδειξε πως ήταν κάτι παραπάνω από ένας νέος τραγουδοποιός. Συνδύασε αριστοτεχνικά τα ακούσματα των Bob Dylan και Frank Zappa με τη μακεδονίτικη λαϊκή μουσική και τον ποιητικό, συχνά πολιτικό του λόγο, δημιουργώντας ένα νέο, ανυπότακτο μουσικό ιδίωμα. Με αυτή τη μοναδική σύνθεση Ανατολής και Δύσης, παράδοσης και νεωτερικότητας, ο νεαρός δημιουργός κατέκτησε αμέσως το κοινό και καθιέρωσε έναν ήχο που έμελλε να γίνει σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς.
Τομή στο ελληνικό τραγούδι
Από τις πρώτες του δουλειές «Φορτηγό» και «Περιβόλι του τρελλού» ο Διονύσης Σαββόπουλος ξεχωρίζει για το καθαρά προσωπικό και πρωτότυπο ύφος. Το 1971 κυκλοφορεί το LP «Ο Μπάλλος», όπου το ομώνυμο κομμάτι, διάρκειας 18 λεπτών, καλύπτει όλη την πρώτη πλευρά του δίσκου 33 στροφών. Το 1972 κυκλοφορεί ο δίσκος «Το Βρώμικο Ψωμί», από το οποίο ξεχωρίζουν η δωδεκάλεπτη «Μαύρη Θάλασσα», το «Ζεϊμπέκικο», «Η Δημοσθένους λέξις», το «Έλσα σε φοβάμαι» και ο «Άγγελος εξάγγελος», δηλαδή το τραγούδι του Μπομπ Ντίλαν «The Wicked Messenger» σε μετάφραση και διευρυμένη διασκευή του Διονύση Σαββόπουλου. Το 1983 κυκλοφόρησαν τα «Τραπεζάκια έξω», με τραγούδια που έμειναν διαχρονικά και με προμετωπίδα τους το περίφημο «Ας κρατήσουν οι χοροί».
Καταπιάστηκε με τον «Πλούτο» του Αριστοφάνη ως μουσικοσυνθέτης, το καλοκαίρι του 1985, στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου, σε σκηνοθεσία Λούκα Ρονκόνι, στην Επίδαυρο. Τον Ιούλιο του 2013 επανήλθε με το ίδιο έργο στο αργολικό θέατρο, αναλαμβάνοντας τη σκηνοθεσία αλλά και τον πρωταγωνιστικό ρόλο, πάνω σε δική του νέα μετάφραση.
«Ξενοδοχείο» (1997): φόρος τιμής στις επιρροές
Το 1997 παρουσίασε ένα άλμπουμ-αφιέρωμα στους μεγάλους καλλιτέχνες που θαύμαζε και τον ενέπνευσαν στην τότε τριαντάχρονη πορεία του: πρώτα απ’ όλα, στον Bob Dylan και στον Lucio Dalla, αλλά και στους Nick Cave, Lou Reed, Van Morrison, Cream, Jethro Tull, Spencer Davis Group, Talking Heads και Quicksilver Messenger Service. Συνολικά δώδεκα τραγούδια φιλοξένησε στο «Ξενοδοχείο» του, έχοντας δίπλα του μια all-star μπάντα, απαρτιζόμενη από τον Γιάννη Σπάθα (κιθάρες και μαντολίνο), τον Σταύρο Λάντσια (πλήκτρα και κρουστά), τον Γιώτη Κιουρτσόγλου (μπάσο), καθώς και μια παρέα εκλεκτών τραγουδιστών για τα φωνητικά (Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Ορφέας Περίδης, Αλκίνοος Ιωαννίδης, Νίκος Πορτοκάλογλου, Αργύρης Μπακιρτζής, Νίκος Ζιώγαλας, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Διονύσης Τσακνής κ.ά.), μαζί με κορυφαίους session μουσικούς των ελληνικών στούντιο.
Μεγάλες συναυλίες και δημόσιο αποτύπωμα
Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της πορείας του, ο Διονύσης Σαββόπουλος υπήρξε δημιουργός με πολύδιάστατη καλλιτεχνική αντίληψη. Δεν περιοριζόταν στη μουσική, αλλά σκηνοθετούσε ο ίδιος τις παραστάσεις του, οι οποίες έμελλε να γίνουν σταθμοί για τη θεατρική τους δύναμη και για την πρωτοτυπία των χώρων όπου παρουσιάζονταν. Είχε όραμα, αισθητική και αφοσίωση στη λεπτομέρεια, απορρίπτοντας πάντοτε τις εύκολες ή «έτοιμες» λύσεις. Με τη διορατικότητά του συνήθιζε να «ανακαλύπτει» απρόσμενους χώρους και να τους μεταμορφώνει σε ζωντανές μουσικές σκηνές, ακριβώς όπως τις είχε οραματιστεί.
Ανάμεσα στις πιο εμβληματικές στιγμές της πορείας του ξεχωρίζει η συναυλία του στο Ολυμπιακό Στάδιο Αθηνών το 1983, μια ανεπανάληπτη γιορτή για τα είκοσι χρόνια του στο ελληνικό τραγούδι, που συγκέντρωσε περισσότερους από εκατόν πενήντα χιλιάδες θεατές. Τρεις δεκαετίες αργότερα, το καλοκαίρι του 2017, το Καλλιμάρμαρο Παναθηναϊκό Στάδιο πλημμύρισε ξανά από εξήντα χιλιάδες ανθρώπους που τον αποθέωσαν. Το στίγμα του αποτυπώθηκε και στις Τελετές των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, όπου η παρουσία του συνδέθηκε με τη σύγχρονη πολιτισμική ταυτότητα της χώρας.
Το έργο του συνεχίζει να εμπνέει. Τα τραγούδια του ακούγονται στις συναυλίες πολλών σύγχρονων καλλιτεχνών, διδάσκονται στα ελληνικά σχολεία και αποτελούν αντικείμενο πανεπιστημιακών μελετών. Οι στίχοι του, μεταφρασμένοι στα ιταλικά, περιλαμβάνονται στη διδασκαλία της Έδρας Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Sapienza της Ρώμης, αποδεικνύοντας πως η φωνή του Διονύση Σαββόπουλου έχει ξεπεράσει τα όρια της γλώσσας και του τόπου.
O Διονύσης Σαββόπουλος τιμήθηκε επανειλημμένα για το έργο του. Το 2017, το Τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης τον ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα.
Δισκογραφία, βιβλία και παραγωγές
Ο Διονύσης Σαββόπουλος υπήρξε μια σπάνια περίπτωση ολοκληρωμένου καλλιτέχνη. Αυτοδίδακτος, εμπνευσμένος και ακούραστα δημιουργικός, συνδύασε τον συνθέτη, τον ποιητή και τον περφόρμερ σε ένα πρόσωπο που καθόρισε το ελληνικό τραγούδι. Με την αστείρευτη φαντασία και τη διορατικότητά του, δημιούργησε 14 εμβληματικούς δίσκους που σφράγισαν διαφορετικές περιόδους της σύγχρονης Ελλάδας, ενώ οι ζωντανές ηχογραφήσεις του κατέγραψαν τη μαγεία των εμφανίσεών του, που υπήρξαν πάντα κάτι περισσότερο από συναυλίες, ήταν εμπειρίες μύησης στο πνεύμα και στη γλώσσα του.
Το έργο του ταξίδεψε παντού. Οι δίσκοι του κυκλοφόρησαν και στο εξωτερικό, αγγίζοντας τις καρδιές των Ελλήνων της διασποράς και όλων όσοι νοσταλγούν τη φωνή και τη μουσική της Ελλάδας. Ο ίδιος ταξίδεψε πολύ, συνεργάστηκε με θέατρα της Αθήνας, έγραψε μουσική για παραστάσεις στην Επίδαυρο και άφησε τη σφραγίδα του και στον κινηματογράφο, αποδεικνύοντας πως η τέχνη του μπορούσε να εκφραστεί σε κάθε μορφή.
Ως παραγωγός, στάθηκε γενναιόδωρος μέντορας. Ανέδειξε νέους καλλιτέχνες, δίνοντάς τους βήμα στα πρώτα τους βήματα, υπηρετώντας έτσι με συνέπεια την ανανέωση της ελληνικής δημιουργίας. Παράλληλα, κατέγραψε τη διαδρομή του μέσα από πέντε βιβλία με στίχους, παρτιτούρες και προσωπικά κείμενα, ενώ τον Δεκέμβριο του 2003 παρουσίασε την επιτομή των στίχων του, ένα έργο ζωής που αποτυπώνει το εύρος και το βάθος της σκέψης του.
Την ίδια εποχή, δύο σημαντικές μελέτες των Κώστα Μπλιάτκα και Δημήτρη Καράμπελα φωτίζουν τη ζωή και το έργο του, αναγνωρίζοντας την επίδρασή του στη σύγχρονη ελληνική κουλτούρα. Ο Διονύσεις Σαββόπουλος δεν περιορίστηκε ποτέ στη σκηνή. Με την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, συνέχισε να επικοινωνεί το πάθος του για το ελληνικό τραγούδι. Κορυφαία στιγμή αυτής της διαδρομής υπήρξε η εμβληματική εκπομπή «Ζήτω το ελληνικό τραγούδι», που παραμένει έως σήμερα σημείο αναφοράς για την ελληνική μουσική μνήμη.
Πολιτική δράση και διώξεις
Ο Διονύσης Σαββόπουλος υπήρξε βαθιά πολιτικοποιημένος δημιουργός, ένας καλλιτέχνης που δεν έμεινε ποτέ αμέτοχος απέναντι στα γεγονότα της εποχής του. Η μουσική του πορεία ήταν πάντοτε συνυφασμένη με τη στάση ζωής του, με την ελευθερία της σκέψης και τη δύναμη του λόγου του. Κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών συνελήφθη και φυλακίστηκε δύο φορές, τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 1967, εξαιτίας των πολιτικών του πεποιθήσεων, μια εμπειρία που, αντί να τον λυγίσει, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη δημιουργική του φλόγα.
Μιλώντας χρόνια αργότερα για εκείνη την περίοδο, είχε πει με την χαρακτηριστική του διαύγεια: «Έμεινα για πολύ καιρό σ’ ένα κελί. Μπορεί να ήμουν περιορισμένος, όμως ένα φως μέσα μου έγραφε τραγούδια. Εκεί γεννήθηκε το “Δημοσθένους λέξις”. Ο αρχικός του τίτλος ήταν “Εμβατήριο για μετέωρο φυλακισμένο”. Αργότερα, ανακάτεψα λίγο τον Δημοσθένη για να ξεγελάσω τη λογοκρισία. Τους ξεγέλασα κανονικά! Ο περιορισμός δεν με συνέτριψε, αντιθέτως με απογείωσε. Δεν αναζητούσα ποτέ το παρελθόν, το έφερνα πάντα μέσα στο παρόν και το ζούσα ξανά». Η στάση αυτή συνοψίζει τη βαθύτερη ουσία του Διονύση Σαββόπουλου, ενός ανθρώπου που δεν υποτάχθηκε ποτέ, που μετέτρεψε τη δοκιμασία σε έμπνευση και τη σιωπή της φυλακής σε ύμνο ελευθερίας.
Η αυτοβιογραφία και ο απολογισμός
Στο βιβλίο του «Γιατί τα χρόνια τρέχουν», που κυκλοφόρησε το 2024 από τις εκδόσεις Πατάκη, ο Διονύσης Σαββόπουλος ανοίγει την καρδιά του και αφηγείται, με τη δική του φωνή και αλήθεια, τη διαδρομή ογδόντα χρόνων ζωής και δημιουργίας. Με τη χαρακτηριστική του ειλικρίνεια, ο Διονύσης Σαββόπουλος δεν επιχειρεί απλώς μια αναδρομή στα γεγονότα που διαμόρφωσαν τον ίδιο και τη μουσική του, αλλά μια ουσιαστική ενδοσκόπηση, έναν απολογισμό σχέσεων, εμπειριών και συναισθημάτων.
Από τις πρώτες σελίδες, ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται πως ο δημιουργός επιθυμεί να «κλείσει κύκλους» με γενναιοδωρία, απευθυνόμενος όχι μόνο στους θαυμαστές του, αλλά και σε εκείνους που δυσαρέστησε ή τον πλήγωσαν στο πέρασμα των χρόνων. Με την αφοπλιστική του διάθεση συμφιλίωσης, λέει σε όλους «νερό κι αλάτι», με μια σοφία που έρχεται μόνο με το πέρασμα του χρόνου και τη βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης.
Σε ένα από τα πιο συγκινητικά σημεία του βιβλίου, γράφει: «Αυτό που λέμε Σαββόπουλος δεν υπάρχει. Ο Σαββόπουλος είναι ένας ρόλος που τον έπλασα σιγά σιγά με τα χρόνια, ο τύπος με τα στρόγγυλα γυαλιά, τις τιράντες, αργότερα το γενάκι, που βγαίνει στη σκηνή, φτιάχνει αυτά τα τραγούδια, κάνει σχόλια και λέει ιστορίες. Είναι ο “Σάββο”, όπως τον έλεγε ο συγχωρεμένος ο Τάσος Φαληρέας. Είναι ένας άλλος. Εγώ είμαι εγώ. Χώνομαι πολλές φορές μέσα σ’ εκείνον τον άλλο. Δικός μου είναι. Χωρίς εμένα θα ήταν αέρας κοπανιστός. Τώρα όμως τον χρειάζομαι, γιατί μεγάλωσα και θα ’θελα να δω πώς ήμουν πιτσιρίκος, πώς φέρθηκα στον επαγγελματικό μου βίο, πώς ήμουν σαν σύζυγος, πατέρας και παππούς, κι ακόμα πώς ήμουν σαν πολίτης, σαν φίλος και σαν γιος. Σ’ αυτά είναι καλός ο Σάββο».
Η εξομολόγηση αυτή συμπυκνώνει το ήθος και τη στοχαστική φύση του Διονύση Σαββόπουλου, ενός καλλιτέχνη που δεν φοβήθηκε ποτέ να κοιτάξει μέσα του, να αναμετρηθεί με τον εαυτό του και να παραδώσει, στο τέλος, μια παρακαταθήκη αλήθειας, αυτογνωσίας και τρυφερότητας.
Ήταν παντρεμένος με την Άσπα Αραπίδου, με την οποία απέκτησαν δύο γιους, τον Κορνήλιο και τον Ρωμανό.
Κεντρική φωτογραφία: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Διάβασε επίσης: Όλη η Ελλάδα λέει «αντίο» στον Διονύση Σαββόπουλο – Ενα κεφάλαιο κλείνει στη μουσική μας ιστορία
Για σχόλια, μηνύματα ή φωτογραφικό υλικό σχετικά με το Mad.gr, επισκεφτείτε μας στο Facebook, επικοινωνήστε μέσω Twitter ή ακολουθήστε μας στο Instagram.
